Pogaduchy na Ulicy Bożego Ciała
Chleb ze szperanda | foto Wojciech Oracz

Kamienica «Pod Jeleniami» | Rynek Podgórski w Krakowie

Pod Jeleniami foto W.Oracz

 

Pod Jeleniami foto Wojciech Oracz

Adres
Kraków, Rynek Podgórski 12, Brodzińskiego 2.

Rodzaj: karczma

Styl architektoniczny: barokowy

Materiał budowy: kamienne

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_BK.199245, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_12_BK.426504

 

Jeden z najstarszych budynków Podgórza, o XVIII-wiecznej proweniencji.Charakterystyczny element zabytkowej, północnej pierzei Rynku Podgórskiego.

Historia

Obiekt należy do najstarszych budynków Podgórza. Był to dworek-zajazd („gościnnia”) przy granicy krakowsko-austriackiej. Tę funkcję spełniały również sąsiednie budynki. U schyłku XVIII i na początku XIX w. rozwój zabudowy murowanej postępował powoli; głównie lokalizowano ją przy trakcie „Cesarskim” i po północnej stronie Rynku. Pierwsza barokowo-klasycystyczna zabudowa wraz z Urzędem i Komorą Celną oraz rozrzucona luźno wzdłuż kierunków starych traktów zaznaczała zawiązki obecnych ulic: Staromostowej, Brodzińskiego, Józefińskiej i Piwnej. W lutym 1846, podczas powstania krakowskiego z Krakowa, wraz z wojskami austriackimi, uciekł prezes Senatu Jan Schindler. Zatrzymał się „Pod jeleniami”, gdzie, według świadectwa J. Chłopickiego, spalił swe rękopiśmienne pamiętniki. Chłopicki mieszkał w tym czasie „Pod Jeleniami”, nie chcąc angażować się w wypadki rewolucji krakowskiej. W gospodzie kwaterowali także oficerowie interweniujących oddziałów austriackich. W 1862 pożar w oberżach Pod Jeleniem i Czarnym Orłem zniszczył 10 domów „ku mostowi na Wiśle”. W odnowionej i przebudowanej kamienicy w XIX wieku odbywały się także koncerty muzyczne. W ramach unowocześniania przestrzeni publicznej przed domem Pod Jeleniem w latach 30. XX w. powstała stacja benzynowa i postój taksówek. Podczas okupacji hitlerowskiej dom znalazł się w granicach getta.

 

Opis

Budynek murowany, wzniesiony w końcu XVIII w., w stylistyce późnego baroku. Przebudowy po pożarze w 1862 i przed 1889. Pierwotnie piętrowy z facjatą i łamanym dachem. W 1924 w miejsce łamanego dachu z facjatą nadbudowano II piętro, nadając całości toporny kształt prostopadłościanu. Na narożniku 1 pietra charakterystyczna płaskorzeźba jelenia (a raczej dwa jelenie ciała) o wspólnej głowie z porożem. Wnętrza przekształcone. Parter zajmują lokale usługowe (bank, notariat itp.). W 2014 płaskorzeźba, jeden z symboli dzielnicy, została odnowiona ze składek społecznych.

Budynek prywatny, niedostępny dla zwiedzających. Wstęp możliwy jest tylko do pomieszczeń parterowych, w godzinach otwarcia banku i biur.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 20.03.2015 r.

Licencja CC

CC licencja

Bibliografia

  • Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym [...], t. II, Warszawa 1885.
  • Bardel F., Miasto Podgórze, jego powstanie i pierwszych 50 lat istnienia, Kraków 1901.
  • Cholewka M., Dzieje parafii św. Józefa w Krakowie-Podgórzu [w:] Podgórze - dzieje duchowości i tolerancji. Materiały z sesji naukowej, Kraków 2006.
  • Chrzanowski T., M. Kornecki, Sztuka ziemi krakowskiej, Kraków 1982.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. I, Województwo krakowskie, pod red. J. Szablowskiego, Warszawa 1953, s. 524-525.
  • Marcinek R., Rynek Podgórski. Studium historyczne, Kraków 2009
  • Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 2000, s. 534-538
  • Wolne, królewskie miasto Podgórze, Płaszów, Rybitwy, Przewóz. Zarys przemian historycznych, oprac. zbiorowe pod redakcją J. Żółciaka, Kraków 1996
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Kraków, oprac. Olga Dyba, Waldemar Brzoskwinia (obiekty obronne), Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Warszawa 2007
  • Estreicher K., Kraków. Przewodnik dla zwiedzających miasto i jego okolice, Kraków 1938.
  • Krasnowolski B., Podgórze [w:] Atlas Historyczny Miast Polskich, tom V Małopolska, red. Z. Noga, Kraków 2007.
  • Mańkowska-Jurczak J., Beiersdorf Z., Kraków - Stare Podgórze. Studium analityczno-konserwatorskie zabytkowej zabudowy w układzie przestrzennym Starego Podgórza, Kraków 1976; archiwum PKZ Kr 399.
  • Podgórze w dziejach wielkiego Krakowa. Materiały sesji naukowej, Kraków 2000
  • Rusińska S., Beiersdorf Z., Kraków - Stare Podgórze. Studium historyczno-urbanistyczne, Kraków 1977-1978; archiwum PKZ Kr 144.
  • Swaryczewska M., Żółciak J., Żółciak K., Grodziska K., Rynek Podgórski. Studium historyczno-kompozycyjne zieleni z koncepcją projektową, Kraków 1990-1991. Archiwum WUOZ w Krakowie nr 16394/91.

 

Mapa Pod Jeleniami

 

Banner-koniec_650

Comments