Wrocław | Hala Stulecia
Kraków | Krakau | Spezialkarte der Osterreichisch-Ungarischen Monarchie

Kamieniec Podolski | Okopy Świętej Trójcy

  Map-MERCATOR_lance87_200

 

 

Kamieniec Podolski mapa mm

Kamieniec Podolski. Spezialkarte der Osterreichisch-Ungarischen Monarchie.

Wien. K.u.K. Militargeographisches Institut. Wydanie: 1911.

 

RLIN/OCLC: 22951454

NYPL catalog ID (B-number): b15888873

Universal Unique Identifier (UUID): 70b441b0-c5ef-012f-a4d4-58d385a7bc34

 

Kamieniec Podolski miasto

Kamieniec Podolski miasto w jarze rzeki Smotrycz.

 

Okopy Świętej Trójcy Chocim Żwaniec

 Okopy Świętej Trójcy w zakolu Zbrucza i Dniestru.

 

Duże pliki z mapami proszę oglądać tutaj:

http://mykrak.typepad.com/gazeta/2018/04/kamieniec-podolski-spezialkarte-der-osterreichisch-ungarischen-monarchie.html

 

Dividier-elegant-gdj_640

 

 

W Okopach Świętej Trójcy

 

Od baszt S. Trójcy do wszystkich szczytów skał, po prawej, po lewej, z tyłu i na przodzie leży mgła śnieżysta blada, niewzruszona [...] Na wyspie granitowej, nagiej, stoją wieże zamku wbite w skałę pracą dawnych ludzi i zrosłe z skałą jak pierś ludzka z grzbietem Centaura.

 [Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia]

Miejsce – które dzięki Krasińskiemu pozostaje w narodowej tradycji symbolem ostatniego punktu oporu tradycjonalizmu, miejscem śmiertelnej walki między starym i nowym porządkiem świata – istnieje naprawdę. Kiedy w 1672 r. skapitulowała na honorowych warunkach załoga Kamieńca Podolskiego, wydawać się mogło, że nic nie będzie w stanie zatrzymać zwycięskiego pochodu Półksiężyca w głąb Rzeczypospolitej. Armia turecka zyskała znakomity punkt oparcia dla swych operacji wojennych, a sama twierdza była na tyle potężna, że strona polska nie mogła pokusić się o odbicie jej szturmem. W tej sytuacji Jan III Sobieski uznał, że można tylko próbować umniejszyć znaczenie fortecy, stosując znany od wieków środek – blokadę. Wyprawa na Wołoszczyznę w 1691 r., mimo że nie spełniła nadziei Sobieskiego, pozwoliła jednak na obsadzenie wojskiem królewskim ważnych punktów strategicznych, takich jak Suczawa, stara twierdza Neamtu czy umocnione klasztory Kimpolung i Dragomirna.

Jesienią 1692 r. hetman Stanisław Jabłonowski wyruszył z Pomorzan w kierunku Kamieńca i przez Jazłowiec i Gródek dotarł nad Zbrucz. Wyszukał miejsce na budowę nowej forteczki – stromy, skalisty cypel wciśnięty między Dniestr i Zbrucz, leżący w pobliżu tradycyjnego szlaku łączącego Kamieniec z Chocimiem. Niezwłocznie przystąpiono do sypania wałów forteczki, nazwanej pierwotnie „fortem Góry Świętej Trójcy”; dopiero później utarła się nazwa Szaniec bądź Okopy Świętej Trójcy. Plan twierdzy został zapewne naszkicowany przez Marcina Kątskiego. Zachowane szkice wskazują, że jednym z twórców Okopów mógł być też Tylman z Gameren, który brał udział w wyprawie Jabłonowskiego. Pierwotnie szaniec był założeniem ziemno-drewnianym i dopiero z czasem pojawiły się murowane dzieła obronne.

Komendantem szańca został płk Michał Brandt. Z każdej chorągwi husarskiej, pancernej i wołoskiej do służby w Okopach komenderowano po 4 towarzyszy i 4 pachołków. Żołnierze mieli przechwytywać przeznaczony dla załogi Kamieńca prowiant, niszczyć wychylające się z twierdzy oddziały, palić okoliczne zasiewy. Waleczny Brandt, mimo szczupłych sił, jakimi dysponował, utrudniał życie wojskom tureckim. Sława obrońców chrześcijaństwa trwających na krańcach Podola rozchodziła się echem po kraju. Jednak Turcy szybko zorientowali się, jak ograniczonymi środkami dysponuje przeciwnik i zaczęli formować duże konwoje, których Brandt nie ważył się atakować. Czym mógł straszyć 30 000 Tatarów, wiozących na kulbakach żywność do Kamieńca?

W początkach 1696 r. Michał Brandt przestał komenderować w Okopach „dla ratowania nadwątlonego zdrowia”. Jego miejsce zajął Jan Krzysztof Hondorff, późniejszy cześnik nowogrodzki i generał-major królewski. Tylko przez rok sprawował tą funkcję, podobnie jak jego następca, Jan Wilhelm Rotarius, weteran spod Wiednia. Jeszcze krócej komendantem był pułkownik Saubrey, Inflantczyk w służbie polskiej.

Rok 1698 poprawił nieco nastroje załogi Okopów. Pacta conventa Augusta II wspominały o odbiciu przez wojska saskie Kamieńca i zwróceniu go Rzeczypospolitej. Zaczęto snuć plany nowej kampanii przeciwko Turkom, której uwieńczeniem miało być odzyskanie Kamieńca. Uważano Okopy za najważniejszy punkt oparcia armii polsko-saskiej i przewidywano ich wzmocnienie. Jednak przygotowania wojenne przerwało zawarcie 26 stycznia 1699 pokoju karłowickiego, na mocy którego Rzeczpospolita odzyskała Podole. Powrót Kamieńca w ręce polskie sprawił, że znaczenie Okopów zmalało. Nawet przywilej Augusta II z 4 VI 1700 zezwalający na przekształcenie twierdzy w miasteczko, nie poprawił ich losu. Nie było chętnych do osiedlenia się na skalistym grzbiecie, mimo zapowiedzianego ustanowienia magistratu, tygodniowych targów, dwóch jarmarków w roku i zwolnienia na 10 lat z podatków. Okopy pozostały trzeciorzędnym posterunkiem. Traktowano je jako naturalne uzupełnienie twierdzy kamienieckiej, jej punkt zaopatrzeniowy i przeładunkowy w transporcie rzecznym po Dniestrze. Oddziały kierowane tu na leża zimowe miały sen twardy i spokojny. Część ich żołdu i zakupy niezbędnego zaopatrzenia finansowano z niewielkiego subsydium przekazanego przez papieża Klemensa XI na potrzeby Kamieńca i Okopów – twierdz „tak dobrze zasłużonych dla chrześcijaństwa”.

We wrześniu 1714 komendantem Okopów został mianowany Archibald Glower, z pochodzenia Anglik, od lat związany z armią koronną, od 1699 r. służący w Okopach i Kamieńcu jako oficer pogranicznej artylerii. Przywieziono także armaty – ich liczba wzrosła do 19, a następnie do 21 sztuk; nie była to może liczba imponująca, ale Okopy stały się jednym z najważniejszych cekhauzów Rzeczypospolitej. Była to „zasługa” Szwedów, którzy doszczętnie zrabowali polskie arsenały, oszczędzając tylko placówki kresowe. W 1721 r. Glower został odwołany z funkcji komendanta Okopów i przeniesiony na stanowisko dowódcy artylerii w Kamieńcu. Wraz z jego odejściem Okopy utraciły ostatniego człowieka, który był zainteresowany utrzymaniem posterunku w porządku i karności.

 

Dividier-elegant-gdj_640
 

 

Od Pułaskiego do Korpusu Ochrony Pogranicza

Okopy św. Trójcy kojarzą się większości Polaków z Konfederacją Barską, bowiem w 1769 roku to właśnie tutaj Kazimierz Pułaski bronił się ze swoimi żołnierzami przeciwko Rosjanom. Zygmunt Krasiński, który oglądał Okopy jako chłopiec, umieścił w nich akcję „Nieboskiej Komedii”. Poetycki opis umocnień zawarty jest w prologu do części czwartej utworu.

Pierwszą renowację zachowanych budowli twierdzy przeprowadzono w latach 70. XIX wieku, natomiast bardziej gruntowny remont odbył się w 1905 roku. Pracami kierował wówczas hrabia Mieczysław Dunin-Borkowski, który został wymieniony na marmurowej tablicy umieszczonej na Bramie Kamienieckiej. Około 1928 roku w Okopach Świętej Trójcy zbudowano strażnicę Korpusu Ochrony Pogranicza, która podlegała Podolskiej Brygadzie KOP.

Do dziś zachowały się niewielkie fragmenty wałów ziemnych oraz wspomniane dwie bramy: Lwowska i Kamieniecka. Obecnie nie są one poddawane żadnej renowacji. Z pewnością Okopy św. Trójcy są ciekawym miejscem, wartym odwiedzenia przy okazji wyprawy na Ukrainę, gdzie znajduje się wiele śladów polskości oraz zabytków przypominających o dawnej Rzeczypospolitej.

 

Bibliografia

  • Ludwik Finkiel, Okopy Świętej Trójcy. Dwa epizody z dziejów Polski, b.w., Lwów 1889.
  • Окопи св. Трійці, [w:] Замки і храми України, 11 lipca 2011 [dostęp: 22 marca 2012], <http://www.castles.com.ua/okopy.html> [tekst po ukraińsku].
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. Bronisława Chlebowskiego, Władysława Walewskiego; wg planu Filipa Sulimierskiego, t. 7, Wł. Walewski, Warszawa 1886.
  • Zbigniew Wójcik, Jan Sobieski, Warszawa 1983, s. 472.

Redakcja: Roman Sidorski

 

Dividier-elegant-gdj_640

Kamieniec Podolski Chocim mapa Romera

Kamieniec Podolski, Chocim. Mapa fizyczna Eugeniusza Romer.

 

 

Podole Kamieniec Podolski Pokucie

Podole, Polucie, Kamieniec Podolski. Mapa fizyczne Eugeniusza Romera.

 

Eugeniusz Romer Atlas geograficzny wydanie trzecie

Eugeniusz Romer

POLSKA

ATLAS GEOGRAFICZNY

DLA I KLASY GIMNAZJALNEJ

WYDANIE TRZECIE

KSIĄŻNICA ATLAS * LWÓW WARSZAWA

1939

 

  Gold-02-peachpink_640

  Kamianets Podoliskyi

Kamieniec Podolski, Obwód Chmielnicki, Ukraina.

 

Kamiants Podoliskyi zakole

Kamianets-Podilskyi

  • Location:  Western Ukraine, Ukraine, Europe
  • Population:  100,000
  • IATA airport code:  KCP
  • Latitude of centre:  48° 41' 4.2" (48.6845°) north
  • Longitude of centre:  26° 35' 8.1" (26.5856°) east
  • Elevation:  227 metres (745 feet)

 

Other Names for Kamianets-Podilskyi

Bulgarian:  Каменец-Подолски
English:  Kamenets-Podilski English:  Kamyanets-Podilsky
Estonian:  Kamjanets-Podilskõi
Finnish:  Kamjanets-Podilskyi
German:  Kamjanez-Podilskyj
Hebrew:  קמניץ-פודולסקי
Polish:  Kamieniec Podolski
Russian:  Каменец-Подольский
Swedish:  Kamjanets-Podilskyj
Ukrainian:  Камянець-Подільський Ukrainian:  Кам’янець-Подільський
Yiddish:  קאַמעניץ Yiddish:  קאַמענעץ־פאדאלסק Kamenets Podol’ski Kamenets-Podol’sk Kamenets-Podol’skiy Kamenez-Podolsk Kam”yanets’-Podil’s’kyy

 

 

Zhvantets sat

Zhvanets

  • Location:  ,
  • Population:  1,530
  • Latitude:  48° 32' 58.8" (48.5497°) north
  • Longitude:  26° 29' 14.8" (26.4874°) east
  • Elevation:  159 metres (522 feet)

 

 

Okopy

 

Okopy

  • Location:  Ukraine, Europe
  • Latitude:  48° 32' 24.7" (48.5402°) north
  • Longitude:  26° 25' 37.7" (26.4272°) east
  • Elevation:  141 metres (463 feet)

 

село Окопы

Dividier-elegant-gdj_640

Kamenets-Podilski terrain city

Kamianets-Podilskyi

 

Kamenets-Podilski terrain

 

 

Kamenets-Podilski ost

 

 

Dividier-decorativ-gdj_640

 

Comments